خدمتگزار اسلام شدند ؟ چرا بعد از طاهريان حكومتهاى مقتدر ايرانى كه بر خليفهء بغداد تسلط داشتند ، سيادت معنوى و روحانى خليفه را پذيرفتند ؟ از همه بالاتر ، اين همه شور و هيجان و پيش قدم شدن ايرانى براى خدمت به قرآن از لحاظ لغت و نحو و صرف و معانى و بيان و تفسير و حديث و كلام چه بود ؟ مخصوصاً در دو قرن اول كه دورهء حكومت عرب است . [ ] هست كه بعضى چيزها را جز عشق و ايمان چيزى نمىتواند به وجود آورد . كتابهايى كه ايرانيان در خدمت به اسلام نوشته‌اند جز با دست و نيروى ايمان نوشته نمىشود . 7 . دو موضوع است كه وسيله و بهانه شده به دست افراد مغرضى كه آن را دليل بر مخالفت و ضديت ايرانى با اسلام معرفى كنند : يكى تجديد و احياى زبان فارسى ، ديگر گرايش به تشيع . اما زبان فارسى . مگر جزء هدفهاى اسلامى يكى اين بوده كه هيچ زبانى غير زبان عرب در دنيا وجود نداشته باشد ؟ مگر احياى يك زبان كه خواه ناخواه تنوعى است براى ابراز ذوق و هنر و تجليات روحى ، يك گناه است از نظر اسلام ؟ خود پيدايش زبان فارسى سبب شده كه يك سلسله شاهكار اسلامى با رنگ و ذوق خاصى به وجود آيد . ثانياً احياى زبان فارسى به هيچ وجه جنبهء ضد عربى ندارد تا چه رسد به جنبهء ضد اسلامى . زبان فارسى [ را ] اتفاقاً كسانى احيا كرده‌اند كه يا عرب بوده‌اند و يا از نژاد غير ايرانى بوده‌اند . احيا كنندهء زبان فارسى در درجهء اول خلفاى عباسى هستند . بعدها غزنويان كه نژاداً ترك و مذهباً سنى بسيار متعصبى بودند احيا كردند . غالباً حكومتهايى كه رنگ ايرانى بيشترى دارند از زبان فارسى حمايت نكرده‌اند از قبيل طاهريان ، ديلميان كه شيعه هم بوده‌اند ، سامانيان كه از نژاد خالص ايرانى و از اعقاب بهرام چوبين بوده‌اند . اما تشيع . اولًا ايرانى صدر اول اكثر سنى و متعصب و طرفدار خلفا بوده‌اند متكلم و فقيه شان ، هم شيعه داشته‌اند و هم سنى .